Duyarlı Dönemler

Montessori eğitim modelini geliştirirken çocuklarla yaptığı sistemli gözlemleri temel almıştır. Yani gözleme dayalı olarak çocukların gelişim dönemlerini incelemiş ve gelişim dönemlerine göre ihtiyaçlarını belirlemeye çalışmıştır. Montessori’nin çocukların gelişimiyle ilgili ortaya attığı en önemli ve en tanınmış kavram emici zihindir. Montessori, çocukları gözlemlediğinde onların çevredeki uyaranlara karşı hassas olduklarını ve karşılaştıkları uyaranları hızlıca alıp, zihinsel olarak işleyip hayata aktardıklarını görmüştür. Montessori, insanın yaşama devam etmesi için paha biçilemez değerde olan bu gözlem, özümseme ve işleme faaliyetine emici zihin adını vermiştir. 

Bir bebek doğduğu andan itibaren çevresinde olan biten her şeyi gözlemler, taklit eder ve öğrenme yaşamın ilk yıllarında en çok taklit yoluyla gerçekleşir. Montessori üç yaşına kadar gerçekleşen hayatın devamı için vazgeçilmez olan bu işleme faaliyetini çocuğun bilinçsizse yaptığını belirtmiştir. Bu bilinçsizlik, sosyal ve zihinsel gelişime paralel olarak yerini bilinçli yapılan keşfe bırakır. Çocuklar bilinçli olarak katıldığı faaliyetlerde her alanda olgunlaşmaktadır. Kaba ve ince motor hareketleri gelişmekte, kontrol yeteneği artmakta, kendini ve isteklerini daha iyi ifade etmeye başlamaktadırlar. Yani büyüdükçe çevresindeki uyaranları bilinçli bir şekilde işleyen, bir amaca yönlendirebilen bir “işçiye” dönüşmektedir.

Gelişim psikolojisinin önemle üzerine eğildiği konulardan bir tanesi gelişimin hassas ve kritik dönemleridir. Montessori eğitiminde de duyarlı dönemler vardır. Bu dönemlerde çocuklar içgüdüsel olarak çevresindeki belirli şeylere yönelir, bu güdüler zamanla kaybolur, hizmet ettikleri kabiliyet kazanıldığında biter ve yerlerine yenileri eklenir. Duyarlı dönemler farklı süre ve yoğunluklarda gerçekleşir ve birbiri üstüne gelirler. Montessori temel duyarlı dönemlerini altı gruba ayırmıştır: Düzene duyarlı, harekete duyarlı, dile duyarlı, duyusal keskinliğe duyarlı, küçük nesnelere duyarlı, toplumsal hayata duyarlı dönem.  Bu dönemler genelde doğumla başlayıp 6-7 yaşına kadar görülebilir. İlgiler çocuktan çocuğa değişebileceği gibi durumlara göre de şekil alır.